Coen
In een van de gespreksgroepen waar ik aan deelneem, hadden we het over ‘monumenten’ naar aanleiding van de discussies die hier in Hoorn gaande zijn over het standbeeld van J.P. Coen. Het is in de voorvorige eeuw geplaatst op het centrale plein van onze stad: een mooi beeld voor een slechte man. Het werd n. b. ingewijd door een katholieke priester, Herman Schaepman, wat zeer bijzonder was in een langzamerhand overwegend protestants geworden stad. Wat is de zin van monumenten: meer herinnering dan eerbetoon? De meeste deelnemers aan onze groep kozen voor het eerste en wilden handhaving. Maar er waren er ook die met vervangingsideeën kwamen: verplaatsing van het beeld (met een begeleidingstekst) en als vervanging een kunstwaardige fontein op het centrale plein van de stad, waar vroeger het stadhuis heeft gestaan. Anderen vonden de Westfriese Omringdijk of de Afsluitdijk (of de Hoornse Eikstraat?) genoeg monument. Ik vond en vind een andere plek voor het Coen-beeld het beste, maar kreeg het verwijt geen echte Horinees te zijn.
Plezierboot
De andere gespreksgroep waar ik lid van ben, heeft meer Westfriezen dan Horinezen in zijn kring. Die hebben een heel ander iets in hun vooruitzicht: een vaart met een plezierboot van een (twee?) van de leden door het poldergebied rondom de Heerhugowaard. Ik ben in Heerhugowaard-Noord enige tijd liturgisch voorganger geweest in de plaatselijke parochiekerk en weet dus hoe je daar moet komen, maar het poldergebied ken ik er niet. Terwijl ik van huis uit wel een polderjongen ben: mijn vader was schouwmeester van De Vier Noorder Koggen en heeft me voorgeleerd dat ‘schouwen’ kritisch en milieubewust in een boot rondkijken betekent. Ik zie uit naar de komende ervaring en heb al even opgezocht wat een Kilpolder is: kil is een oud woord voor kreek en langs de hoogten van de kreekoevers vestigden zich aan de kilpaden de eerste Heerhugowaarders om aan de overvloed van het nog niet ingepolderde water te ontkomen. Pa, jammer dat je niet meekunt!
Europa
Bij de koffie zochten we weer eens naar de achtergrond (taalkundige oorsprong) van een woord. Deze keer: Europa. Waar komt het woord vandaan? Het fantasierijke volksverhaal kent haast iedereen wel: Zeus, de oppergod van de oude Grieken, had niet zo’n gelukkig huwelijk en zag in zijn godentuin bij de stad Tyros een prachtig jong meisje bloemenplukken met haar vriendinnen. Hij werd verliefd en veranderde zich in een mooie witte stier waar het meisje mee durfde te gaan spelen. Maar Zeus draafde met haar op zijn stierenrug de zee in en zwom naar het eiland Kreta waar hij zijn stiervorm aflegde en met haar trouwde. Hun zoon heette Minos en die had een luxe grot waarin hij Europa -zo heette zijn moeder- bewaakte en later verving door de minotaurus.
Maar wat betekende die naam, Europa, oorspronkelijk? Men vermoedt dat het een semitisch-akkadisch woord is dat als ‘(w)asu’ zonsopgang, Orient, betekende waar het Griekse Asia op teruggaat en tegelijkertijd als ‘er(e)bu’ de zonsondergang aanduidde, het Westen, waar het meer Latijnse Europa aan is ontleend. Dus zonsopgang, Orient, Levant, morgenland, tegenover zonsondergang, avondland, het Westen. Twee woorden afgeleid van één oorspronkelijk woord: Azië en Europa.
WK
Gelukkig is het wereldkampioenschap voetballen nog niet voorbij nu ik dit schrijf. Volgens mij zijn Messi-Ronaldo-Mbappé -in die volgorde- de toppers. Op de Nederlanders durf ik nog niet met plakplaatjes te wedden. Trouwens, ik vraag me steeds af: zijn die ‘toppers’ zo geschapen of hebben ze genoeg getraind of geluk gehad? Het zal wel weer zijn zoals altijd: het is je gegeven of niet en je hebt het te maken ook als het je gegeven is. Dat geldt voor iedereen, maar de startpositie is vaak wel heel verschillend.
Er spelen, zo las ik, deze keer wel twee bijzonderheden bij dit kampioenschap: de hoogte en hitte van Mexico en de grootte van de groep van meespelende landen. Het eerste is geen pluspunt, maar wordt enigszins gecompenseerd door de levenslustige reacties van de fans die aan de beurt zijn om hun spelers daar toe te juichen en te bewonderen. Het tweede heeft z’n voor en z’n tegen: de dure toegangskaartjes komen vaak niet terecht bij de maatschappelijk niet zo geslaagde maar vaak wel veel hulp en zorg opbrengende socialen, maar daartegenover staan de fantastische moderne organisatie van de voorzieningen en het feit dat bijna ieder intussen wel een tv-toestel weet te vinden om het gebeuren visueel van dichtbij te volgen.
Hoevinudie?
Deo juvante e pluribus unum
(kruiswoordpuzzel 19-06-2026, Trouw)